Του Μάκη Δημητράκη
Τα Εισόδια της Θεοτόκου ανήκουν στις λεγόμενες Θεομητορικές γιορτές. Σύμφωνα με την παράδοση και το Πρωτοευαγγέλιο του Ιακώβου οι γονείς της Παναγίας Ιωακείμ και Άννα, όταν η Μαρία έγινε τριών ετών την πήραν και πήγαν στο Ναό του Σολομώντα στα Ιεροσόλυμα. Σύμφωνα με την υπόσχεση που είχε κάνει στο Θεό, την παρέδωσαν στον αρχιερέα Ζαχαρία για να παραμείνει στο ναό για μόρφωση και προετοιμασία ως Θεομήτωρ.
Στο ναό παρέμεινε δώδεκα χρόνια και στη συνέχεια οι ιερείς του
ναού όρισαν προστάτη της τον Ιωσήφ από τη Ναζαρέτ.
Η καθιέρωση της εορτής των Εισοδίων ανάγεται στα χρόνια του
Ιουστινιανού. Στο Βυζάντιο η γιορτή έγινε πιο γνωστή τον 7ο αιώνα
ενώ στη Δύση τον 11ο αιώνα όπου μάλιστα το γεγονός αναφέρεται
σαν «η Παρουσίαση της Παρθένου Μαρίας».
Από τον λαό μας επειδή τα Εισόδια γιορτάζονται 21 Νοεμβρίου, η Παναγία θεωρείται η Παναγία των αγροτών γι’ αυτό και τη συνοδεύουν οι προσωνυμίες Αρχισπορίτισσα, Μεσοσπορίτισσα, Ξεσπορίτισσα αλλά και Πολυσπορίτισσα. Σε αρκετά μέρη, ανήμερα της γιορτής βράζουν σπόρους από γεωργικά προϊόντα που ευλογούνται ακολούθως στην εκκλησία. Άλλους από αυτούς τρώνε και άλλους τους προσφέρουν για τα «Χρόνια Πολλά» και για καλή παραγωγική χρονιά.
Επειδή η ημερομηνία 21 Νοεμβρίου βρίσκεται μέσα στη νηστεία των
Χριστουγέννων κατά την ημέρα αυτή οι κανόνες της εκκλησίας «ελαφραίνουν» κάπως
και επιτρέπεται η κατανάλωση ψαριού, οίνου και λαδιού.
Τέλος σε πολλά μέρη ανήμερα της γιορτής γιορτάζουν οι άγαμοι. Οι
ελεύθεροι και οι ελεύθερες γι’ αυτό ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ στη Μαρία, την Παναγιώτα, τον
Παναγιώτη και τον Μάριο.
Παναγία Βαλτεσινή
Ο ναός στη Βέροια
Πρόκειται για ένα μικρό λατρευτικό χώρο, που βρίσκεται σε
αδιέξοδο σοκάκι παράλληλο με τις οδούς Πατριάρχου Ιωακείμ και Τριών Ιεραρχών
(κοντά στο αρχοντικό «Σαράφογλου») και ανήκει στην ενορία της Μητρόπολης. Την
ύπαρξη του ναού, όπου τιμούνται τα «Εισόδια της Θεοτόκου» αγνοούν οι
περισσότεροι Βεροιώτες αφού η θέση του δεν είναι «πέρασμα».
Η μελέτη του βυζαντινολόγου Θανάση Παπαζώτου χρονολογεί τον ναό
στον 18ο αιώνα αν και μετά τις τελευταίες στηρικτικές-σωστικές
εργασίες που έγιναν στο ναό εντοπίστηκαν στοιχεία παλαιότερου και μικρότερου
ναού, ίσως του 14ου αιώνα.
Ο ναός που έχει το σχήμα τρίκλιτης βασιλικής με ξύλινους στύλους
και στασίδια και στις δύο πλευρές πιθανότατα ανήκει στην κατηγορία των
«οικογενειακών» ναών που συνήθως έκτιζαν άρχοντες της πόλης κοντά στα σπίτια
τους ή που δημιουργούσαν γείτονες με κοινό, θα λέγαμε, ακάλυπτο (αύλειο) χώρο
που συγκοινωνούσε με τα σπίτια με τις απάνοιξες (μικρά πορτάκια-παραπόρτια).
Στο χώρο της «πρόθεσης» του ναού υπάρχει αρκετά φθαρμένη
τοιχογραφία του 18ου αιώνα με παράσταση του Αγίου Αθανασίου ενώ
κατά τις πρόσφατες εργασίες αναστήλωσης (ο ναός κόντεψε να καταρρεύσει και
σώθηκε κυριολεκτικά στο παρά 5΄) εντοπίστηκε τοιχογραφία με το «κεφάλι της
Παναγίας» η οποία είναι πολύ παλαιότερη.
Μετά τις τελευταίες εργασίες στήριξης του ναού έγιναν τα επίσημα
«θυρανοίξια» στις 3 Ιουνίου 1918 τα οποία τέλεσε ο Μητροπολίτης μας κ.κ.
Παντελεήμονας και στα οποία παρέστη η Γ.Γ. του Υπουργείου Πολιτισμού Μαρία
Βλαζάκη ενώ η τελετή περιελάμβανε και έκθεση βυζαντινών και μεταβυζαντινών
εικόνων από ναούς της ευρύτερης περιοχής.
Το προσωνύμιο «Βαλτεσινή»
Για την προσωνυμία της Παναγίας «Βαλτεσινή» δυστυχώς δεν
υπάρχουν πληροφορίες αφού η ονομασία συναντάται μόνο στην εκκλησία-Παναγία της
Βέροιας.
Στην έρευνά μου για την ετυμολογία της λέξης «οδηγήθηκα» στο
ορεινό χωριό Βαλτεσινίκο της Αρκαδίας που υπήρξε μάλιστα και το ορμητήριο του
Κολοκοτρώνη κατά την επανάσταση. Το μόνο κοινό σημείο που βρήκα ανάμεσα στη
Βέροια και το Βαλτεσινίκο είναι οι πολλές εκκλησίες αφού στον οικισμό υπάρχουν
δέκα εκκλησίας μέσα στο χωριό, άλλες πέντε ολόγυρα και δύο Μονές, μία από τις
οποίες είναι αφιερωμένης την Κοίμηση της Θεοτόκου και ιδρύθηκε το 1625. Η Μονή
αυτή πυρπολήθηκε από τον Ιμπραήμ και είναι γνωστή ως η «Παναγία η
Βαλτεσινιώτισσα».
Για την ονομασία «Βαλτεσινίκο, ο καθηγητής Πολίτης υποστηρίζει
πως η λέξη είναι σύνθετη από τη λέξη Βαλτές που σημαίνει πολλά νερά και το
σινίκο που είναι ανορθόγραφη παραφθορά της λέξης συνοικισμός.
Μία άλλη εκδοχή, του καθηγητή Ν. Βέη, θέλει την ονομασία να
προέρχεται από τον στρατηγό Βαλτέσιο τον οποίο έστειλε ο αυτοκράτορας Αρκάδιος
το 394 μ.Χ. στην περιοχή και ο οποίος νίκησε τους Βησιγότθους του Αλάριχου του
Α΄ που λεηλατούσαν την τοποθεσία. Βαλτεσινίκο λοιπόν είναι του Βαλτέσιου νίκη.
Για τις σχέσεις, αν υπήρχαν, μεταξύ
Βαλτεσινίκου-Βαλτεσινιώτισσας-Βαλτεσινή η έρευνα συνεχίζεται.
