Του Ιερέως:
Παναγιώτου Σ. Χαλκιά
Κρίνεται αναγκαίο, φίλοι αναγνώστες, να κάνω μια γλωσσική διεύρυνση της ανάγκης.
Η λέξη, κατ’ αρχάς, ταυτίζεται με τη φτώχεια και την ανέχεια.
Τί παραδέχονται οι φτωχοί; Είμαστε άνθρωποι της ανάγκης.
Γιατί χαρακτηρίζονται έτσι; Επειδή έχουν συνεχώς ανάγκη από τη βοήθεια των άλλων.
Μια πράξη μας, μια ενέργειά μας, αποβαίνει κάποτε αναγκαίο κακό. Προφάσεις ορισμένων. Σε δέρνει κάποιος ή σε αδικεί ή και σε σκοτώνει ακόμα και προφασίζεται αναγκαίο κακό.
«Όπως ήταν τα πράγματα, ήταν αναγκαίο κακό. Αν δεν προλάβαινα εγώ, θα με καθάριζε αυτός».
Τί λέει όποιος υποχρεώνεται, όποιος πιέζεται να συμβιβαστεί; «Με πατάει η ανάγκη» (κατά το «με πατάει το σαμάρι»). Και πού καταλήγει; Πειθαναγκάζεται.
Τα αναγκαία κρίνονται και υποχρεωτικά. Ενώ τα απαραίτητα για την επιβίωσή μας χαρακτηρίζονται αναγκαία. Τα έλεγαν και αναγκαιούμενα ή χρειώδη. Σας θυμίζω δείγμα σχετικού διαλόγου:
«Πώς πας; Τα κονομάς; Βγαίνει το παραδάκι;».
«Λίγα πράγματα. Τα αναγκαία».
Ο άνθρωπος επινόησε λύσεις ανάγκης και αναγκαία μέτρα
Στην εποχή μας προέκυψαν και άτομα (συμπαθέστατα) με ειδικές ανάγκες. Πολλά, όμως, κατασκευάστηκαν (τα ανέφεραν τα ΜΜΕ) για να παίρνουν σύνταξη!
Διερευνώντας εφεύραμε και τα είδη πρώτης ανάγκης. Μπορεί να είναι και καμιά χιλιάδα! Φυσικά, ο βολεμένος, ο αυτάρκης δεν τα έχει ανάγκη. Υπάρχουν κι εκείνοι που δεν έχουν την ανάγκη σου. Γνωστή η διατύπωση που απευθύνεις σε κάποιον καλοβολεμένο!
«Τί ανάγκη έχεις εσύ;».
Πώς αντιδράς σε όποιον σε προκαλεί;
«Με αναγκάζεις να σου φερθώ άσχημα».
Η ανάγκη δεν είναι μικρό πράγμα. Σύμφωνα με την αντίληψη των αρχαίων μας, «ανάγκα και θεοί πείθονται», που είναι και ο τίτλος του άρθρου μας. Κατά κάποιον τρόπο, στην ανάγκη υποκύπτουν και οι θεοί. Άλλωστε, σύμφωνα με μια παροιμιακή άποψη, «η ανάγκη λύει το νόμο». Λύνει και ακυρώνει τον νόμο. Η ανάγκη αποδεικνύεται λυδία λίθος, όπου δοκιμάζονται τα αισθήματά μας. Γνωστή σε όλους η παροιμία: «Φίλε μου στην ανάγκη μου κι εχθρέ μου, στη χαρά μου».
Με άλλα λόγια, ο φίλος πρέπει να συμπαρασταθεί στην ανάγκη σου. Ο δε εχθρός σου να παρευρεθεί στη χαρά σου και να χαρεί κι αυτός. Αυτές οι πράξεις είναι εκδηλώσεις ανθρωπιάς.
Η ανάγκη απλώνεται σε έναν ευρύ κύκλο υποχρεώσεων και δραστηριοτήτων. Ο πειθαναγκασμένος, την ανάγκη φιλοτιμία ποιούμενος, κάνει ό,τι του ζητηθεί. Έχουμε κοινωνικές υποχρεώσεις και βιολογικές ενέργειες που ικανοποιούνται κατ’ ανάγκη. Καταφεύγουμε σε αναγκαστικούς νόμους, σε αναγκαστικές προσγειώσεις (μακριά από μας!), σε αναγκαστικές απαλλοτριώσεις και λοιπές λύσεις ανάγκης.
Έχω κι άλλα να σας παραπέμψω, αλλά τα φυλάω για ώρα ανάγκης. Αυτή τη φορά σας είπα τα απολύτως αναγκαία.
Με την ευκαιρία, όμως, να σας υπενθυμίσω και μερικές παροιμιακές λύσεις ανάγκης.
Ο πνιγμένος πιάνεται από τα μαλλιά του (αρκεί να έχει).
Στην αναβροχιά, καλό και το χαλάζι (και τί άλλο να κάνεις;).
Όχι όπως ήξερες, όπως το βρήκες. (Φυσικά να βρεις και κάτι).
Μάζευε κι ας είν’ και ρώγες (μερικές φορές λύνουν το πρόβλημα).
Άρπαξε να φας και κλέψε να ‘χεις (μήπως θα είσαι ο μόνος;).
Άπλωσε τα πόδια σου κατά το πάπλωμά σου (εφόσον έχεις πάπλωμα).
Στους τυφλούς βασιλεύει ο μονόφθαλμος (πάλι καλά που υπάρχει κι αυτός).
Έκανε τη νύχτα μέρα, τη δουλειά να βγάλει πέρα (όλες οι ώρες του Θεού είναι).
Νηστεύει ο δούλος του Θεού γιατί δεν έχει να φάει (εκτός και κάνει δίαιτα).
