Του Απόστολου Ιωσηφίδη
«εὖ μὲν γὰρ φερομένης
τῆς γεωργίας ἔρρωνται
καὶ αἱ ἄλλαι τέχναι ἅπασαι,
ὅπου δ᾽ ἂν ἀναγκασθῇ
ἡ γῆ χερσεύειν, ἀποσβέννυνται
καὶ αἱ ἄλλαι τέχναι σχεδόν τι καὶ κατὰ γῆν
καὶ κατὰ θάλατταν.»[1]
1932. «Φτερό στον άνεμο» (ή μάλλον άχυρο στον τυφώνα) της παγκόσμιας οικονομικής κατάρρευσης, η χώρα μας οδηγείται ολοταχώς στην πτώχευση. Μία από τις «ασπιρίνες» με τις οποίες απεγνωσμένα προσπαθεί αν όχι να αποτρέψει τουλάχιστον να καθυστερήσει το μοιραίο η Κυβέρνηση του Ελευθερίου Βενιζέλου, είναι και η ίδρυση του «Συλλόγου Προστασίας Εγχωρίων Προϊόντων», στον οποίο, υπό την προεδρία του Αχαιού τέως βουλευτή και υπουργού Λουκά Κανακάρη-Ρούφου[2], συμμετέχουν πρωταγωνιστικές μορφές του πολιτικού προσκηνίου (: Ελευθέριος Βενιζέλος και ο υιός αυτού Κυριάκος, Γεώργιος Μερκούρης, Ξενοφών Ζολώτας, Γεώργιος Πεσμαζόγλου, Θεμιστοκλής Σοφούλης, κ.α.π.).
Ο Σύλλογος αναλαμβάνει επικοινωνιακή εκστρατεία, προσπαθώντας, με συμβουλές, παραινέσεις και ευχές, να πείσει τον εξαθλιωμένο από την κρίση πληθυσμό να προτιμά τα ελληνικά προϊόντα (ανάλογες εκστρατείες ανελήφθησαν, κατά κύματα, και σε μεταγενέστερες εποχές, τροφοδοτώντας τον επιθεωρησιακό λόγο με αστείρευτης ευρηματικότητας ατάκες), - όμως η σκληρή καθημερινή πραγματικότητα φαίνεται πως δεν πειθαρχούσε στα κελεύσματα «τῶν σοφῶν οἰκονομολόγων καὶ τῶν μεγάλων πολιτικῶν».
Αυτή την πραγματικότητα, όπως διαδραματιζόταν στην λαϊκή αγορά της Βέροιας, αποτύπωσε σε μακροσκελές, από 06-02-1932, επιστολιμαίο άρθρο του ο τοπικός πολιτευτής και παράγων του Λαϊκού Κόμματος Μενέλαος Θ. Χατζηνικολάκης[3].
Απέστειλε το άρθρο του στην (πολιτικά ομόλογή του) αντιπολιτευόμενη εφημερίδα “Πολιτεία” του Θεολόγου Νικολούδη[4], η οποία δημοσίευσε μόνο ένα (το δημοσιογραφικά πιο καυστικό) τμήμα του, ενώ ολόκληρη η επιστολή του φιλοξενήθηκε στον (φιλοβενιζελικό) τοπικό “Αστέρα Βερροίας”[5].
Η διακηρυγμένη πολιτική αντίθεση του (τακτικώς την εποχή εκείνη αρθρογραφούντος, κυρίως για ζητήματα τοπικού ενδιαφέντος) Μ. Θ. Χατζηνικολάκη έναντι των τότε κυβερνητικών (και δημοτικών) πρωτοβουλιών, δεν φαίνεται, πάντως, να εκτρέπει τον κονδυλοφόρο του σε υπερβολές: όσα περιγράφει αποτελούν διαχρονικά συμπτώματα της τοπικής (και εθνικής) αγοράς…
«Τὰ σκόρδα τῆς Βερροίας
Ἐν ἀναμονῇ τῆς ἀφίξεως τοῦ κ. Νιμάγερ[6] καὶ ἀφοῦ μὲ τὰς ἀπόψεις, τὰς προβλέψεις καὶ τοὺς ἀριθμοὺς τῶν σοφῶν της οἰκονομολόγων καὶ τῶν μεγάλων της πολιτικῶν ἡ Ἑλλὰς περιῆλθε πανηγυρικῶς εἰς οἰκονομικὸν ἀδιέξοδον, ἂς ἀκούσωμεν πῶς σκέπτονται καὶ τὶ λέγουσιν οἱ ἐργαζόμενοι Ἕλληνες μὲ τὴν ἁπλῆν, φυσικήν σκέψιν των.
Ἀπὸ τὴν Βέρροιαν τῆς Μακεδονίας ἐλάβομεν χθες μίαν μακρὰν ἐπιστολήν τοῦ κ. Μ. Θ. Χατζηνικολάκη, βιομηχάνου, ὁ ὁποῖος ἐκθέτει ὅλην τὴν ἀπογοήτευσιν, ἥτις κατέλαβεν τοὺς ἐργαζομένους πολίτας ἐσχάτως, μετὰ τὴν πιστοποίησιν ὅλης τῆς οἰκονομικῆς ἐξαθλιώσεως τοῦ κράτους καὶ τονίζει, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ σωτηρία τῆς χώρας ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν κατάλληλον ὀργάνωσιν τῆς ἐθνικῆς μας παραγωγῆς. […]
Ἐξ αὐτῆς {της επιστολής} μεταφέρομεν μίαν ἀριστουργηματικὴν σελίδα, ἡ ὁποία εἰς ὀλίγας ζωηρὰς γραμμὰς δίδει ἔκτυπον τὴν δραματικὴν εἰκόνα τῆς οἰκονομικῆς Ἑλλάδος:
“[Ἀφοῦ δὲ ἐθέσαμεν ὡς κυριωτέραν αἰτίαν τῆς δυστυχίας τῆς οἰκονομικῆς τοῦ λαοῦ τὸ τρομακτικὸν ἔλλειμμα τοῦ ἐμπορικοῦ μας ἰσοζυγίου τὸ προκῦπτον μάλιστα ἐκ τῆς εἰσαγωγῆς εἰδῶν πρώτης ἀνάγκης][7] Ἐνθουσιάσθημεν μὲ τὸ ἐξ Ἀθηνῶν δοθὲν σύνθημα “Προστατεύετε τὰ ἐγχώρια προϊόντα”, ἱδρύσαμεν στὴν περιφέρειάν μας ἕναν σύλλογον Προστασίας ἐγχωρίων προϊόντων, ἀνεδείξαμεν ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ συλλόγου αὐτοῦ ἕναν Πρόεδρον Ροῦφον τὸν Β´, καὶ φανατισμένοι πλέον Ἕλληνες νὰ μὴ ἀγοράσωμεν εἰ μὴ ἑλληνικὰ προϊόντα, ἐτράπημεν εἰς τὴν ἀγορὰν Βερροίας, ἡμέραν μάλιστα ἀγορᾶς (παζαριοῦ), διὰ νὰ προμηθευθῶμεν τὰ πρὸς τὸ ζῆν.
Καὶ ἐζητήσαμεν σῖτον, μᾶς εἶπαν ὅτι εἶνε Αὐστραλίας.
Ἐζητήσαμεν φασόλια, μᾶς ἔδωσαν ρουμανικά,
ἐζητήσαμεν φακῆ, μᾶς ἔδωσαν Μασσαλίας,
ἐζητήσαμεν μπιζέλια, μᾶς ἔδωσαν ξένα,
ἐζητήσαμεν πατάτες, μᾶς προσέφεραν Ἰρλανδίας,
ἐζητήσαμεν μῆλα, μᾶς ἔδωσαν Σερβικά,
ἐζητήσαμεν τσεκούρια, μᾶς ἔδωσαν τοιαῦτα μὲ στιλιάρια γαλλικά,
ἐζητήσαμεν σκόρδα, μᾶς προσέφεραν, πρὸς κατάπληξίν σας ἴσως, Τουρκικὰ καὶ Σερβικά,
ἐζητήσαμεν κρέας χοιρινὸ, μᾶς ἔδωσαν Σερβικό,
ἐζητήσαμεν ὑφάσματα, μᾶς ἔδωσαν τοῦ κ. Λαναρᾶ, ἀλλὰ μὲ μαλλὶ Αὐστραλίας,
ἐζητήσαμεν κάμποτ γιὰ ἀσπρόρρουχα καὶ νήματα, μᾶς ἔδωσαν τῶν Νηματουργίων Μακεδονίας τοιαῦτα, ἀλλὰ μὲ βαμβάκι Ἀδάνων τῆς Τουρκίας.
Ἀπελπισμένοι διότι δὲν κατωρθώσαμε νὰ προμηθευθῶμεν εἴδη πρώτης ἀνάγκης ἑλληνικὰ συναντήσαμεν ἕνα παντοπώλην τοῦ Γιδᾶ, τὸν ἠρωτήσαμεν ἂν στὴν ἀγροτικὴ περιφέρεια τοῦ Γιδᾶ, στὸ κατάστημά του, ἔχει προϊόντα πρώτης ἀνάγκης ἐγχώρια καὶ μᾶς ἀπήντησεν ὅτι καὶ αὐτὸς τὰ εἰσάγει διὰ τοὺς καταναλωτὰς ἀγρότας τοῦ Γιδᾶ ἔξωθεν, ἐκ Θεσσαλονίκης, ξένα.
Παρακάτω συναντήσαμεν γνωστόν μας Θεσσαλονικέα, τὸν ἠρωτήσαμεν ἂν εἰς τὴν ἀγορὰν Θεσσαλονίκης ὑπάρχουν τοιαῦτα ἐγχώρια προϊόντα καὶ μᾶς ἐβεβαίωσεν ὅτι ὄχι μόνον δὲν ὑπάρχουν, ἀλλὰ ὅτι οὐδὲ καυσόξυλα ἑλληνικῆς προελεύσεως εὑρίσκονται, διότι ὅλοι ἀγοράζουν τοιαῦτα σερβικὰ (43 ἑκατομμύρια εἰσήχθησαν διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς πόλεως Θεσσαλονίκης τὸ 1931).
Ἔπειτα ἀπὸ αὐτὴν τὴν λεπτομερῆ ἔρευναν διὰ τὴν ἐξεύρεσιν καὶ ἀγορὰν ἑλληνικῶν προϊόντων πρώτης ἀνάγκης, ἀφοῦ εἴδομεν ὅτι αἱ προσπάθειαί μας ἀποτυγχάνουν παταγωδῶς, ἐτράπημεν ἔξωθεν τῆς πόλεως Βερροίας καὶ ἀνήλθομεν εἰς ἕνα λόφον, ἀπὸ τὸν ὁποῖον φαίνεται καθαρώτατα ὅλη ἡ πεδιὰς Βερροίας-Γιαννιτσῶν-Θεσσαλονίκης.
Στὸ μονοπάτι τῆς ἀνόδου μας ἐπιστοποιήσαμεν τὴν ὕπαρξιν τηλεφωνικῆς γραμμῆς, ἡ ὁποία συνδέει τηλεφωνικῶς τὴν πόλιν Βερροίας καὶ τὰ χωρία Διαβόρνιτσα[8], Τσιόρνοβον[9], Κωστοχῶρι, Δόλιανη[10] καὶ Καστανιά.
Ἡ τηλεφωνικὴ αὐτὴ γραμμὴ διέρχεται ἀπὸ δάση ἑλληνικά. Λοιπόν, σᾶς λέγω ὅτι οἱ πάσσαλοι τῆς τηλεφωνικῆς αὐτῆς γραμμῆς, ἡ ὁποία διέρχεται ἀπὸ ἑλληνικὰ δάση εἶνε στύλοι προερχόμενοι ἀπὸ Ρουμανικὴν ξυλείαν!”
Ἐλπίζομεν ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θὰ κύψῃ ἐπὶ ὀλίγας στιγμὰς τὴν κεφαλήν του ἐπὶ τῆς ἁπλῆς αὐτῆς ἐκ Βερροίας εἰκόνος. Εἶνε ὁλοζώντανη ἡ οἰκονομική μας ἐξαθλίωσις. Καὶ […] ἂς σκεφθῇ, ὅτι ἡ ριζικὴ θεραπεία τῆς ὀργανικῆς παθήσεως τῆς χώρας δυνατὸν νὰ ἐκκινήσῃ ἀπὸ τὰ σκόρδα καὶ τὰ ρεβύθια καὶ τὰ αὐγὰ τῆς Βερροίας, ἐὰν ὅμως, οἱ κάτοικοί της τὰ εὑρίσκουν εἰς τὸ μέλλον, ἀπαραιτήτως, ἑλληνικά, ὅταν κατεβαίνουν εἰς τὴν ἀγορὰν νὰ ψωνίσουν! […]»
«Πολιτεία», 12-02-1932.
…ενώ το συμπέρασμα, στο οποίο καταλήγει ο Μ. Χατζηνικολάκης, και η εξωφρενικά αιρετική (για την πολιτική του τοποθέτηση) πρόταση, με την οποία επιστέφει τις διαπιστώσεις του, υιοθετούνται και, με διαφορετική διατύπωση, προβάλλονται από την «Πολιτεία» στο κύριο άρθρο της, - παρατίθενται όμως αυτούσια στον «Αστέρα»:
«[…] καὶ καταλήξαμεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι διὰ νὰ σωθῶμεν οἰκονομικῶς χρειάζεται νὰ ἀλλαγῇ ἐπειγόντως τὸ ἐξ Ἀθηνῶν σύνθημα “Προστατεύετε τὰ ἐγχώρια προϊόντα” μὲ τὸ “Παράγητε ἐγχώρια προϊόντα”. […]»
«[…] Ἡ μόνη θεραπεία τῆς καταστάσεως τῆς ὑπαίθρου χώρας […] εἶνε ἡ ἑξῆς:
Διὰ Νόμου αἱ ἀγροτικαὶ περιφέρειαι ἑκάστου χωρίου Θεσσαλίας καὶ Μακεδονίας νὰ ἀποτελέσουν ἐνιαίας γεωργικὰς ἐπιχειρήσεις.
Οἱ κάτοχοι τῶν κλήρων θὰ συμμετέχουν ἐξ ἀδιαιρέτου τῆς γεωργικῆς ἐπιχειρήσεως ἀναλόγως τοῦ κλήρου τὸν ὁποῖον κατέχουν διατηρουμένης οὕτω ἀθίκτου τῆς μικροϊδιοκτησίας των. […]
Ἡ ἐργασία πρὸς ἐκμετάλλευσιν τῶν γεωργικῶν αὐτῶν ἐπιχειρήσεων θὰ γίνεται ὁμαδική […]
Κατὰ τὸ σύστημα αὐτὸ […] θὰ ἀποφύγωμεν τὴν ἐκμετάλλευσιν ἀπὸ ξένας ἑταιρείας, θὰ ἔχωμεν ὀργανωμένας γεωργικὰς ἐπιχειρήσεις, θὰ ἔχωμεν συσσωμάτωσιν τῶν προσπαθειῶν ὑπὸ ἐνιαίαν διεύθυνσιν […] θὰ ἔχωμεν πλήρη καὶ ἀκριβῆ στατιστικὴν παραγωγῆς […] καὶ πρὸ παντὸς ἐνιαίαν κατεύθυνσιν πρὸς λύσιν τοῦ μεγάλου προβλήματος τῆς αὐταρκείας τῆς χώρας […] καὶ μείωσιν τῶν εἰσαγωγῶν μας.
Μὰ θὰ μοῦ πῆτε αὐτὸ τὸ σύστημα εἶνε Ρωσσικὸν Κολχόζ; Σᾶς ἀπαντῶ. Ἂν οἱ ἄλλοι τῆς ἀγροτικῆς πίστεως ὀνομάζουν τὸ σύστημα αὐτὸ “Κολχὸζ” ἐγὼ ἐδῶ ζῶν μέσα στὰ πράγματα καὶ στὴν ἀθλιότητα καὶ πενιχρότητα τῆς παραγωγῆς τὸ σύστημα αὐτὸ ἀποκαλῶ “Ἐθνικὸν χορτασμόν”. […]»
«Ἀστὴρ Βερροίας», 24-02-1932.
Πάντως, - και χωρίς να οφείλεται αποκλειστικά στον αντιπολιτευτικό της οίστρο,- η “Πολιτεία”, με το (τακτικό) πρωτοσέλιδο σατιρικό επίγραμμά της (στήλη «Μετρολογικὸν Δελτίον»), είχε σκιαγραφήσει τις εκτιμήσεις του αναγνωστικού της κοινού για τις αφ’ υψηλού θεωρητικές προσεγγίσεις διάσωσης της οικονομίας και προστασίας των εγχωρίων προϊόντων:
-.-.-.-.-.-.-.-.-.-
[1] Ξενοφῶντος, Οἰκονομικός, 5.17: «Όταν πάει καλά η γεωργία, ευδοκιμούν και όλες οι άλλες τέχνες, όπου όμως η γη εξαναγκάζεται να μείνει χέρσα, τότε συνήθως σβήνουν και οι άλλες τέχνες και στην ξηρά και στη θάλασσα».
Το παράθεμα [με μόνη αναφορά στο όνομα του συγγραφέα του (: Ξενοφῶν)] προτάσσει στο δημοσιευόμενο στον «Αστέρα Βερροίας» άρθρο του ο Μ. Χατζηνικολάκης:
[2] Λουκάς Κανακάρης-Ρούφος (1878-1949), Βουλευτής: Πατρών (1905, 1906-εκλ. 1908 ως αναπληρωτής), Αχαϊοήλιδος (1910-Αυγ., 1910-Νοε., 1912, 1915-Μαϊ., 1915-Δεκ.) Αχαΐας (Λαϊκόν Κόμμα 1920, Κόμμα Φιλελευθέρων 1932, 1936)• Υπουργός: Εσωτερικών (από 03-09-1916 έως 27-09-1916) στην κυβέρνηση Νικολάου Καλογεροπούλου, Εθνικής Οικονομίας (από 16-06-1922 έως 28-08-1922) στην κυβέρνηση Πέτρου Πρωτοπαπαδάκη, Εκκλησιαστικών & Δημοσίας Εκπαιδεύσεως (από 20-10-1925 έως 06-11-1925) στην κυβέρνηση Θεοδώρου Παγκάλου, Εξωτερικών (από 06-11-1925 έως 19-07-1926) στην κυβέρνηση Θεοδώρου Παγκάλου και (από 19-07-1926 έως 22-08-1926) στην κυβέρνηση Αθανασίου Ευταξία• Γενικός Διοικητής Κρήτης (1913-1915)• ιδρυτικό μέλος και πρώτος Πρόεδρος του Συλλόγου Προστασίας Ελληνικών Προϊόντων (1931)• Πρόεδρος της (ιδρυθείσας - Νοε. 1936- από τη δικτατορία Μεταξά, με σκοπό την ελεγχόμενη βιομηχανική ανάπτυξη και την πειθαρχία στον εργασιακό χώρο) Ελληνικής Εταιρείας Επιστημονικής Οργανώσεως της Εργασίας (ΕΠΟΡ).
[3] Μενέλαος Χατζηνικολάκης (1895-1976), Δήμαρχος Βέροιας (έμμεση εκλογή από το Δημοτικό Συμβούλιο**) από 08-05-1935 έως 21-06-1935 (καλύπτοντας περίπου το μισό της τρίμηνης αργίας που είχε επιβληθεί στον εκλεγμένο Δήμαρχο Αντώνιο Πρωτοψάλτου)•
υποψήφιος Δήμαρχος Βέροιας, με την υποστήριξη του Λαϊκού Κόμματος, στις δημοτικές εκλογές:
(α) της 04-08-1929• έλαβε 521 ψ., έναντι 1.098 ψ. του εκλεγέντος Δημάρχου Αντωνίου Πρωτοψάλτου, και 827 ψ. του Αβραάμ Γρηγοριάδη, και
(β) της 11-02-1934• έλαβε 1.154 ψ., έναντι 1.325 ψ. του επανεκλεγέντος Δημάρχου Αντωνίου Πρωτοψάλτου, 1.256 ψ. του Σταύρου Μουράτογλου, 167 ψ. του Δημητρίου Αυξεντίου, και 83 ψ. του Ιωάννου Καζαμπάκα•
υποψήφιος βουλευτής Βέροιας (εκλογική περιφέρεια Πρωτοδικείου Βέροιας) στις εκλογές της 19-08-1928 με τον συνδυασμό του Λαϊκού Κόμματος 5.459 ψ. μαζί με τους: Δημήτριο Λόγγο (5.479 ψ.), Κυριάκο Χατζηδημητρίου (5.402 ψ.), Θωμά Μαγκριώτη (5.229 ψ.), - εξελέγησαν στην 4εδρική εκλογική περιφέρεια οι 4 υποψήφιοι του συνδυασμού των Φιλελευθέρων: Αλέξανδρος Βουτυράς (10.606 ψ.), Νικόλαος Τζερμιάς (10.602 ψ.- της Δημοκρατικής Ενώσεως, συνεργαζόμενος με τους Φιλελευθέρους), Ιωάννης Παπαδάκης (10.567 ψ.), Βασίλειος Αγγελής (10.532 ψ.)
[στις βουλευτικές εκλογές του 1928 ο εκλογέας ψήφιζε: (α) είτε με κοινό ψηφοδέλτιο, επί του οποίου δικαιούτο να αναγράψει ονόματα υποψηφίων που ανήκαν σε διαφορετικούς συνδυασμούς ή και ονόματα μεμονωμένων υποψηφίων, (β) είτε με κομματικό ψηφοδέλτιο, επί του οποίου μπορούσε να αντικαταστήσει ονόματα υποψηφίων (ένα στις διεδρικές έως δεκαεδρικές εκλογικές περιφέρειες, ή δύο στις μεγαλύτερες των 10 εδρών εκλογικές περιφέρειες). Έτσι οι ψήφοι υπέρ εκάστου υποψηφίου ισούνται με το σύνολο των ψήφων του συνδυασμού του συν-πλην τις τυχόν διαγραφές του ονόματός του στο κομματικό ψηφοδέλτιο και τις τυχόν προσθήκες του ονόματός του σε άλλα ψηφοδέλτια• άρθρο 67 §§ 1-2 ν.δ. της 11-07-1928 «Περὶ ἐκλογῆς βουλευτών», ΦΕΚ Α΄ 122/11-07-1928].
[** «Ἡ προχθεσινὴ συνεδρίασις τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου
Τὴν παρελθοῦσαν Τετάρτην 8ην Μαΐου ἐ.ἔ. συνῆλθε τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον τῆς πόλεώς μας τὸ ὁποίον συμφώνως μὲ τὰς διατάξεις τοῦ σχετικοῦ Νόμου*** προέβη εἰς τὴν ἐκλογὴν ὡς Δημάρχου τοῦ κ. Μ. Χατζηνικολάκη, ὡς Προέδρου τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου του κ. Αστερίου Σίσσα καὶ ἀντιπροέδρου τοῦ κ. Θρασυβούλου Σμυρλῆ. Ὡς μέλη τῆς Δημαρχιακῆς ἐπιτροπῆς ἐξελέγησαν οἱ κ.κ. Στέργιος Μπαζάκας, Ἰωάννης Χαρούσης, καὶ Ἰωάννης Χοχλιοῦρος.»
«Ἀστὴρ Βερροίας», 10-05-1935.
«Ὁ παυθεὶς Δήμαρχος Βερροίας
Βέρροια, 20.- Ἔληξεν ἡ επιβληθεῖσα τρίμηνος παῦσις τοῦ δημάρχου Βερροίας Πρωτοψάλτη.
Πληροφοροῦμαι ὅτι οὗτος θ᾿ ἀναλάβῃ τὴν 22αν τρέχοντος τὰ καθήκοντά του μετὰ τῶν παυθέντων δημοτικῶν συμβούλων.»
«Τὸ Φῶς», 21-06-1935.
***«Ὁ χρόνος διενεργείας τῶν ἐκλογῶν πρὸς ἀντικατάστασιν τῶν ἀπολυομένων Δημάρχων, Παρέδρων, Δημοτικῶν καὶ Κοινοτικῶν Συμβούλων διὰ τὴν πλήρη συγκρότησιν τῶν Δημοτικῶν ἢ Κοινοτικῶν Ἀρχῶν κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Κώδικος τῆς Δημοτικῆς καὶ Κοινοτικῆς Νομοθεσίας ὁρίζεται ἑκασταχοῦ κατὰ τὴν κρίσιν τῆς ἁρμοδίας διοικητικῆς ἀρχῆς δυναμένης καὶ κεχωρισμένως νὰ καθορίσῃ διενέργειαν ἐκλογῆς Δημάρχου.» (άρθρο 8 του από 02-04-1935 α.ν. «Περὶ ἀπολύσεως αἱρετῶν ὀργάνων Τοπικῆς Αὐτοδιοικήσεως ἕνεκα λόγων Δημοσίας τάξεως καὶ Δημοσίου συμφέροντος καὶ τρόπου προσωρινῆς λειτουργίας ὀργανισμοῦ τούτου», ΦΕΚ Α΄ 115/02-04-1935).]
[4] Θεολόγος Νικολούδης (1890-1946), δημοσιογράφος-εκδότης της εφ. “Πολιτεία” (1917-1929, 1931-1933)• βουλευτής Αθηνών (Κόμμα Ελευθεροφρόνων (Ι. Μεταξάς) 1926)• Υπουργός Παιδείας & Θρησκευμάτων (από 17-08-1927 έως 08-02-1928, και από 08-02-1928 έως 04-07-1928) στις Κυβερνήσεις Αλεξάνδρου Ζαΐμη• Υφυπουργός Τύπου & Τουρισμού (από 31-08-1936 έως 29-01-1941) στην Κυβέρνηση Ιωάννου Μεταξά, και (από 29-01-1941 έως 20-04-1941) στην Κυβέρνηση Αλεξάνδρου Κορυζή• Υπουργός Εθνικής Προνοίας και Υφυπουργός Τύπου & Τουρισμού (από 20-04-1941 έως 05-09-1941) στην εξόριστη Κυβέρνηση Εμμανουήλ Τσουδερού.
[5] «Ἀστὴρ Βερροίας», 24-02-1932: «Οἰκονομικὴ ἀσθένεια καὶ ἡ μόνη θεραπεία».
[6] Όττο Νιμάγερ (Sir Otto Ernst Niemeyer, 1883-1971), Βρετανός τραπεζίτης, αποσταλείς από την Δημοσιονομική Επιτροπή της Κοινωνίας των Εθνών (Κ.τ.Ε.), για να μελετήσει την κατάσταση της ελληνικής οικονομίας. «Διὰ τοῦ ἰταλικοῦ τῆς γραμμής “Στέλλα Ντ᾿ Ἰτάλια” ἔφθασε χθὲς τὴν 4 ½ μ.μ. εἱς Πειραιᾶ, προερχόμενος ἐκ Βρινδησίου, ὁ προσκληθεὶς ὑπὸ τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος ἀντιπρόσωπος τῆς δημοσιονομικῆς ἐπιτροπῆς τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν σὲρ Ὄττο Νιμάγιερ, συνοδευόμενος ὑπὸ τῆς λαίδης Νιμάγιερ. […] Μετὰ τοῦ κ. Νιμάγιερ ἀφίκοντο διὰ νὰ βοηθήσουν αὐτὸν εἰς τὸ ἔργον τῆς μελέτης τῆς οἰκονομικῆς μας καταστάσεως ὁ γραμματεὺς τῆς Τραπέζης Διεθνῶν Διακανονισμῶν κ. Πόλεν, ὁ γραμματεὺς τοῦ δημοσιονομικοῦ τμήματος τῆς Κ.τ.Ε. κ. Μποανέρ, ὁ δευθυντὴς διαφόρων τραπεζιτικῶν ἱδρυμάτων κ. Ντέξον καὶ ἡ γραμματεύς του δὶς Οὐΐλσον. […] Ἡ παραμονὴ τοῦ κ. Νιμάγιερ εἰς Ἀθήνας θὰ παραταθῇ πιθανώτατα μέχρι τέλους τοῦ μηνός.» («Πολιτεία», 17-02-1932). Μετά από παραμονή δύο εβδομάδων στην Αθήνα, συνέταξε σχετική έκθεση, που υποβλήθηκε τον Απρίλιο του ίδιου έτους (1932) στο Συμβούλιο της Κ.τ.Ε. (Γενεύη), η απάντηση του οποίου ήταν απορριπτική του ελληνικού αιτήματος για παροχή διεθνούς οικονομικής βοήθειας.
[7] Η “Πολιτεία” παραλείπει την εντός αγκυλών φράση (της επιστολής Χατζηνικολάκη) η οποία μεταφέρεται εδώ από τον “Ἀστέρα”.
[8] Διαβόρνιτσα = Τρίλοφος [: μετονομασία: (α) δ. της 01-11-1926 «Περὶ μετονομασίας κοινοτήτων καὶ συνοικισμῶν Ὑποδιοικήσεως Βεροίας κλπ.», ΦΕΚ Α΄ 401/12-11-1926 «[…] ἐγκρίνομεν ἵνα οἱ κάτωθι κοινότητες καὶ συνοικισμοὶ μετονομασθῶσιν ὡς ἑξῆς: Αον Νομὸς Θεσσαλονίκης 1ον Ὑποδιοίκησις Βεροίας. […] 12) Ὁ συνοικισμὸς Διαβόρνιτσα τῆς κοινότητος Τσορνόβου μετονομάζεται εἰς “Νέα Κούκλαινα” (ἡ). […]»• (β) β.δ. τῆς «Περὶ μετονομασίας συνοικισμῶν, πόλεων καὶ κοινοτήτων», ΦΕΚ Α΄ 91/30-04-1954 «Ἄρθρον Μόνον […] Γ΄ Ἐν τῷ Νομῷ Ἠμαθίας 1. Ὁ συνοικισμὸς “Νέα Κούκλενα” τῆς Κοινότητος Νέας Κουκλένης”, τῆς Ἐπαρχίας Ἠμαθίας, μετονομάζεται “Τρίλοφον”, “τό”, ἡ δὲ ὁμώνυμος Κοινότης “Κοινότης Τριλόφου”. […]”.]
[9] Τσόρνοβο = Φυτιά [: μετονομασία: δ. της 01-11-1926, ΦΕΚ Α΄ 401/12-11-1926, «[…] 24) Ἡ κοινότης Τσορνόβου μετονομάζεται εἰς “κοινότητα Φυτιᾶς” καὶ ὁ ὁμώνυμος αὐτῇ συνοικισμὸς Τσόρνοβον εἰς “Φυτιὰ” (ἡ). […]».]
[10] Δόλιανη = Κουμαριά [: μετονομασία: δ. της 01-11-1926, ΦΕΚ Α΄ 401/12-11-1926, «[…] 11) Ἡ κοινότης Δόλιανης μετονομάζεται εἰς “κοινότητα Κουμαριᾶς” καὶ ὁ ὁμώνυμος αὐτῇ συνοικισμὸς Δόλιανη εἰς “Κουμαριά”. […]».]
